ხშირად დასმული კითხვები ავტორიზაცია  |  რეგისტრაცია
უზუნთა
იმერეთი

სოფელ ცხომარეთის ჩრდილოეთით მდებარეობს სოფელი უზუნთა, რომელიც XX საუკუნის 40 - იანი წლების შემდეგ დასახლებელ ტერიტორიად იქცა, ამ სოფლიდან მოსახლეობის დიდი ნაწილი გადაასახლეს აფხაზეთში, კერძოდ გულრიფშის რაიონში მდინარე ამტყელის ხეობაში (ამტყელის ტბას მეორე სახელი აზანთა ქვია). შემდგომ მოსახლეობის დიდი ნაწილი დაუბრუნდა თავის მშობლიურ ტერიტორიას, დღეისათვის უზუნთა შედის ცხომარეთის თემში, მანძილი ტერიტორიული მართვის ორგანოს ცენტრამდე 6 კმ-ია. მანძილი ქალაქ საჩხერემდე 22 კმ-ია, 2011 წლიდან უზუნთას მიენიჭა სოფლის სტატუსი.

უზუნთა მდებარეობს რაჭის ქედის სამხრეთ აღმოსავლეთ კალთაზე. ირგვლივ ქედები აკრავს. აქ გავრცელებულია ფოთლოვანი მცენარეები: მუხა, წიფელა, წაბლი. წიწოვანი მცენარეები:ნაძვი, ფიჭვი. მაღლა მთებში არის ალპური ზონა, სადაც ზაფხულის სათიბებია (ხიხათაზე). მრავალფეროვანია ფლორა და ფაუნა. აქ ბინადრობს: დათვი, მგელი, ტურა, მელა, ირემი, კურდღელი და სხვა. გავრცელებულია შავი და წითელი მიწა ნიადაგები. მოსახლეობა ეწევა მიწათმოქმედებას. მთაში მოჰყავთ კარტოფილი, სიმინდი, ლობიო. მოსახლეობა ეწევა მესაქონლეობას, ნადირობას. სოფლის დასავლეთით ჩაედინება მდინარე ფასკნარა, ხოლო სოფლის ცენტრში გაედინება მდინარე წყალთბილა, რომელიც აგრეთვე მდინარე ჯრუჭულის მარჯვენა შენაკადია.

სოფელ უზუნთის ჩრდილო-დასავლეთ მიმართულებით დაახლოებით 10 კმ-ზე, რაჭის ქედზე მდებარეობს საინტერესო ტურისტული ძეგლი ველტყევის იოანე ნათლისმცემლის მონასტერი, რომელიც მდებარეობდა რაჭასა და იმერეთს შორის, უმშვენიერეს ადგილას, ველტყევის ანუ კვეშლევის მთაზე, ზღვის დონიდან 1730 მეტრზე, დღევანდელი ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, სოფელ სხვავიდან 10 კმ-ის, ხოლო საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ მოხვიდან დაახლოებით 8 კმ-ის დაშორებით. იგი იწოდებოდა როგორც “სხვავის მონასტერი”, “ნათლისმცემლის უდაბნო”, “რაჭის უდაბნო”, ზოგჯერ “უდაბნოს ეკლესიადაც” მოიხსენიებდნენ. მონასტერმა ფუნქციონირება XIX საუკუნის ბოლოს შეწყვიტა, XX საუკუნეში კი სულ მიივიწყეს.

რაჭის ქედის ეს მონაკვეთი ტყით შემოზღუდული ველია და ამიტომაც ჰქვია ველტყევი. ტოპონიმი – ველტყევი კომპოზიტია, შედგება ორი ნაწილისაგან – ველი და ტყეები. უფრო საინტერესოა მეორე სახელწოდების, კვეშლევის ეტიმოლოგია. შეფარვით ამ ტოპონიმშიც ველი ფიგურირებს. რაჭის ქედის ამ მონაკვეთზე ტყით შემოზღუდული ველი ძალზედ დაწეულია, ჩაღრმავებულია, მეტად დაბლაა ირგვლივ მდებარე ტყეებთან შედარებით, თითქოს მათ ქვეშაა. ამის გამო, მისთვის ქვეშველი უწოდებიათ. ეს სიტყვაც ორი ნაწილისაგან შედგება ქვეშ და ველი. სიტყვის მეორე ნაწილში მოხდა ბგერათა გადასმა, ბგერა ლ გადავიდა წინ, ხოლო ვ - უკან. შემდეგ წინა ნაწილში ქ-ს მაგიერ გაჩნდა კ. ესე იგი, მივიღეთ: ქვეშველი > ქვეშლევი > კვეშლევი.”

გიორგი ბოჭორიძის აღწერით, რომელმაც ველტყევის მონასტერი 1929 წ. მოინახულა, იგი ერთნავიანი ბაზილიკა იყო, დასავლეთით მიდგმული ჰქონდა საქალებო.XVIII  ს. რაჭის ერისთავის როსტომის შეწევნით იქვე არსებული კლდის ქვისაგან ახალი ტაძარი აუგიათ. ამის შესახებ გვამცნობდა დასავლეთის შესასვლელის თავზე არსებული წარწერა: “ქ. მე თვითმპყრობელმან ლიხთ რაჭისამან ერისთავმან როსტომ აღვაშენე უდაბნო ველტყევისა, ეკლესია ნათლისმცემლისა, განსაძლიერებლად და წელმრავლობისა”. გიორგი ბოჭორიძე მიიჩნევდა, რომ მონასტერი როსტომ ერისთავის ზეობამდე (1750-1769) არსებობდა. მის აზრს იზიარებს პროფ. თამაზ ბერაძე, რომელმაც მიაკვლია 1740 წლის ორ საბუთს, რომელშიც ყიფიანთა და იაშვილთა საგვარეულოები თითო ყმას სწირავენ ველტყევის მონასტერს. იგი იმოწმებს სხვა დოკუმენტსაც, სადაც ველტყევის მონასტერთან დაკავშირებით როსტომ ერისთავამდე მიმდინარე ამბებია აღწერილი და გრიგოლ რაჭის ერისთავია (1731-1743) მოხსენიებული. თამაზ ბერაძეს ველტყევის მონასტერი IX-XI  საუკუნეებში დაარსებულად მიაჩნია. იგი აღნიშნულია ვახუშტი ბაგრატიონის რუკაზეც.

ამ სავანესთან რაჭისა და ზემო იმერეთის დამაკავშირებელი მნიშვნელოვანი გზები გადიოდა. ამის გამო მონასტრის ბერებსა და მორჩილებს ზამთარში განსაკუთრებული მოვალეობა ეკისრებოდათ – თოვლიან გზებს წმენდნენ, ნამქრითა და დიდი თოვლით შეწუხებულ მგზავრებს შველიდნენ, მონასტერში ღამეს ათევინებდნენ და მერე სამშვიდობოს ისტუმრებდნენ. აქვე გაუთევია ზაფხულის ერთი წვიმიანი ღამე პეტერბურგის საიმპერატორო აკადემიის მიერ მოვლინებულ ცნობილ გერმანელ მეცნიერს, ექიმსა და ბუნებისმცოდნეს იოჰან ანტონ გიულდენშტედტს, რომელმაც 1771-1772 წლებში მთელი საქართველო მოიარა. რაჭაში, სოფელ სხარტალში მას იმერეთის მეფე სოლომონ I შეხვდა, რომელიც გულწრფელად იყო დაინტერესებული უცხოელი მეცნიერის გამოკვლევებით და ყოველმხრივ უწყობდა ხელს. სხარტალიდან სოლომონ მეფემ გიულდენშტედტს და მისი ექსპედიციის წევრებს სამი თავადი გააყოლა. ველტყევის მონასტერში მეცნიერმა და მისმა თანმხლებმა პირებმა 1772 წლის 19-20 ივლისის ღამე გაათიეს. იგი წერს: “სხარტალიდან ერთი საათი მივდიოდით ჩრდილო-აღმოსავლეთით უდაბნომდე (განდეგილთა საყუდელი), სადაც ჩვენ გავათიეთ წვიმიან ღამეში. ეს არის ნამდვილი უდაბნო, სადაც 6 მოხუცი ბერი, რათა ღმერთს ემსახურონ, ნამდვილად მკაცრ ცხოვრებას ეწევა… დგას ქვიტკირის პატარა ეკლესია, რამდენიმე საჟენი სიმაღლის ხის პატარა სახლებით. გარშემო სულ ხშირი წიფლის ტყეებია, ადგილი მაღალია”. მეორე დღეს, გიულდენშტედტი და მისი თანხმლები პირები მრავალძლისაკენ გამგზავრებულან. ველტყევის მონასტერი მეტად მდიდარი იყო. საქართველოს ეროვნული არქივის ერთი საბუთის მიხედვით, რომელსაც ეწოდება “მოკლე აღწერა რიცხვსა ეკკლესიის ყმათა და ეკლესიის შემოსავალსთასა რაჭის მაზრასა შინა”, მას ყმა-გლეხები ჰყავდა შემდეგ სოფლებში: სხვავაში, ველევში, სამთისში, შქმერში, ფარახეთში, ჯინჭვისში, ლიხეთში, ძირაგეულში, ჩორჯოში, ბარეულში, იწაში, ხიმში.

ველტყევის მონასტრის გარემომცველი ბუნება მრავალ სიკეთეს იძლეოდა. იმავე მინდორზე წყარო და პატარა ტბაა. მოშორებით, აღმოსავლეთით, კლდის ძირიდან გამოედინება პატარა მდინარე ფასკნარა. მასზე წმიდა მამებს წისქვილი ჰქონიათ გამართული (იმ ადგილს სოფელ მოხვის მცხოვრებნი დღესაც “ბერების ნაწისქვილარს” ეძახიან). ფასკნარასა და დევის ტბაში მრავლად იყო კალმახი. მიმდებარე მინდორსა და ტყეებში მრავალგვარი სოკო და მთისთვის დამახასიათებელი სხვადასხვა სახის მხალეული მოდის. იქვე ვრცელი მოცვნარია, მოცხარი, ჟოლო და სხვა კენკრაც იშოვება.

1871 წ. გარდაცვლილა ველტყევის მონასტრის ბოლო წინამძღვარი მაკარი (ჯაფარიძე), მას ამ სავანეში 61 წელი გაუტარებია და იქვეა დაკრძალული. 1871 წ. მონასტერი გაუქმდა და საეკლესიო ნივთები და ხელნაწერები ჭელიშის მონასტერში გადაიტანეს. ველტყევის უდაბნოში ბევრი ხელნაწერი წიგნი ყოფილა. ჭელიშის მონასტრის ყოფილი არქიმანდრიტი, სრულიად საქართველოს კათოლოკოს-პატრიარქი 1921-1927 წწ. უწმიდესი და უნეტარესი ამბროსი ხელაია წერდა: “უმრავლესობა ჭელიშის მონასტერში დაცული ხელნაწერებისა გადმოუტანიათ სხვავიდან, სხვავის ან ველტყევის უდაბნოს გაუქმების შემდეგ, მაგრამ ახლა ძნელია დანამდვილებით ითქვას, რომელი ან რამდენი მათგანი ეკუთვნოდა სხვავის უდაბნოს”. 1919-1920 წლებში რაჭაში მოგზაურობისას ექვთიმე თაყაიშვილს – წმიდა ექვთიმე ღვთისკაცს ზემო სხვავაში უნახავს ახალი გუმბათიანი ეკლესია. “იმაშია გადმოტანილი ხის კანკელი სხვავის ყოფილი მონასტრიდან (საჩხერის გზაზე, მთაში),” – აღნიშნავს მეცნიერი. ჭელიშის მონასტრის ხატებს შორის კი ასახელებს ველტყევის მონასტრიდან ჩამოტანილ იოანე ნათლისმცემლის ხატს. იმავე ხატს გიორგი ბოჭორიძეც აღწერს, როგორც ველტყევის მონასტრის სიძველეს.

უზუნთას აქვს უზარმაზარი ტურისტული პოტენციალი, ამ დასახლების გავლით შეიძლება რაჭის ქედის მიმართულებთ გადაადგილება, აგრეთვე ზაფხულში შეიძლება ამ ტერიტორიაზე მოეწყოს დასასვენებელი ბანაკები და სოფლის მოსახლეობის დიდი ნაწილი დასაქმდეს ტურისტული ინფრაქსტრუქტურის შექმნაში და შემდგომი ტურისტული რესურსების გამოყენების დროს.

 

ავტორი: გიორგი დვალაშვილი

ყველა უფლება დაცულია


© 2011-2017, TRAVEL IN GEORGIA.