ხშირად დასმული კითხვები ავტორიზაცია  |  რეგისტრაცია
სიახლეები
პირველი საფოსტო მარკა ტფილისის უნიკას შექმნის ისტორია - როგორ ჩაანაცვლა ქართულმა საფოსტო მარკამ რუსული?
14 ნოემბერი, 2017

მომეტებულ ნაწილს საქართველოს ადგილებში გარდა იმ ქალაქ-დაბებისა, რომლებიც რკინიგზაზე მდებარეობენ, მხოლოდ ორჯერ და სამჯერ მოდის ფოსტა... მგონია, დრო არის, ფოჩტის გამგეობამ და ჩვენმა უმაღლესმა მთავრობამ ამ გარემოებას ჯეროვანი ყურადღება მიაქციოს. რაც ამ ოცი წლის წინ იყო, ის აღარ არის დღეს. ჩვენს ქვეყანაში მუდამდღე მატულობს ვაჭრობა და წარმოება, მრავლდებიან შკოლები, მრავლდება წერა-კითხვის მცოდნე ხალხი, რომელთაც სურთ, ფოჩტის ამბები შეიტყონ. ამას გარდა, თვით მართველობისთვისაც აუცილებლად საჭიროა გამართული ფოჩტის გზა და კორესპოდენცია. ოღონდ კი იყოს ეს ფოჩტა, ოღონდაც კი შეიძლებოდეს ფოჩტის დროზე და რიგიანად წიგნებისა და გაზეთების მიღება და მომეტებულ ხარჯს არავინ დაზოგავს - წერდა სერგი მესხი 1879 წელს გაზეთ დროებაში გამოქვეყნებულ სტატიაში უპოჩტობა.

საქართველოში ცნობების სწრაფად გავრცელების ისტორია უძველესი დროიდან იღებს სათავეს, ამ საქმეს შიკრიკები და მალემსრბოლები ასრულებდნენ. შემდეგ კი საფოსტო გადაზიდვა ურმით ხდებოდა. სანკტ-პეტერბურგში პოპოვის სახელობის კავშირგაბმულობის მუზეუმში უძველესი საფოსტო გადაზიდვის საშუალებებთან ერთად ქართული ურემიც იყო წარმოდგენილი, 1893 წელს კი ჩიკაგოში მოწყობილ მსოფლიო საფოსტო გამოფენაზე - ქართული საფოსტო ურმის მოდელი და კავკასიონზე ფოსტის გადატანის ნახატი. ამ გამოფენების შესახებ წერდა 1900 წელს გერმანული ჟურნალი ტექნიკა და მრეწველობა. ბერლინის საფოსტო მუზეუმში, ასევე, დაცულია ორთვლიანი ქართული ურმით ფოსტის გადატანის უნიკალური სურათები.

როგორც ისტორიკოსები ამბობენ, პირველი საფოსტო კანტორა თბილისში 1805 წელს გაიხსნა. 1826 წლის ნოემბერში მოსკოვსა და ტიფლისს შორის პირველად დაიწყო საფოსტო მიმოსვლა ექსტრა ფოსტა. ფოსტის სადგურები, რომლებიც კერძო პირების ხელში იყო, 1836 წლიდან საფოსტო უწყებებს გადაეცა. 1857 წელს, კავკასიის ოლქის ფოსტის მმართველ კახანოვის ინიციატივით, თბილისში გაიხსნა საფოსტო განყოფილება. 1862 წელს თბილისსა და ვლადიკავკაზს შორის 11 ახალი სადგური აიგო. 1891 წლიდან კი ფოსტის საშუალებით შესაძლებელი გახდა ფულის გაგზავნა, არაუმეტეს 1000 მანეთისა. გამგზავნი ფულს მიიტანდა ფოსტაში, ფოსტა მიღების ქვითარს აძლევდა გამგზავნელს, ადრესატს კი ტალონს უგზავნიდა, რომლითაც ის ფოსტიდან ფულს მიიღებდა. 1913 წლისთვის საქართველოში უკვე 108 საფოსტო განყოფილება მუშაობდა.

პირველი ქართული მარკის ისტორია კი ასე ყოფილა. 1856 წელს რუსეთის იმპერატორმა ალექსანდრე მეორემ კავკასიის მეფისნაცვლად თავადი ალექსანდრე ბარიატინსკი დანიშნა, ვის სახელსაც უკავშირდება თბილისში პირველი საქალაქო ფოსტის დაარსება. ერთი წლის შემდეგ ტფილისის საქალაქო ფოსტამ მიმოქცევაში გამოუშვა პირველი საფოსტო მარკა, რომელიც გამოიყენებოდა ტფილისსა და კოჯორს შორის საფოსტო გზავნილებისთვის.

როგორც ისტორიკოსები ამბობენ, 1857 წლის 20 ივნისს, კავკასიის ოლქის ფოსტის მმართველ ნიკოლოზ კარახანოვის ინიციატივით, გამოიცა საფოსტო მარკა ტფილისის უნიკა, 6-კაპიკიანი მარკა. მეფისნაცვლის ბრძანებით, პირველი საფოსტო მარკა თბილისსა და კოჯორს შორის საფოსტო გზავნილებისთვის გამოიყენეს, რადგან მეფისნაცვლის საზაფხულო რეზიდენცია სწორედ კოჯორში იყო. მას ტფილისის მარკას და კოჯრის მარკასაც ეძახდნენ. თბილისში ადგილობრივი საფოსტო გზავნილებისთვის ერთი მარკა იყო საჭირო, კოჯორში გასაგზავნად კი - სამი მარკა.

მარკები კვადრატული ფორმის ყოფილა, იბეჭდებოდა მოყვითალო თეთრ ქაღალდზე. გამოსახული იყო ტფილისის გუბერნიის გერბი, გერბის თავზე რუსეთის იმპერატორის სიმბოლო - ორთავიანი არწივი. მარკის ოთხივე მხარეს რუსულ ენაზე ეწერა ტიფლისი, გოროდ, პოჩტა, 6 კაპეეკ. მარკა გამოიცა მცირე ტირაჟით და მიმოქცევაშიც ცოტა ხანი იყო. როგორც ამბობენ, იმპერიაში ეს ამბავი არ მოეწონათ, რადგან რუსული მარკა 1857 წლის 10 დეკემბერს გამოვიდა, საქართველოში კი - უფრო ადრე. ამიტომ გადაწყვიტეს, მარკები გაენადგურებინათ მიუხედავად იმისა, რომ ქართული უნიკა მხოლოდ ტფილისის გუბერნიაში მოქმედებდა. მიზეზი - თითქოს ამ მარკებით გადაკრულმა კონვერტებმა ხელი შეუწყო იმ ზაფხულს თბილისში ეპიდემიის გავრცელებას. ამიტომ დაწვეს მთელი ტირაჟი და რუსულ წყაროებში მიუთითეს, რომ ტფილისის უნიკა გამოვიდა 1857 წლის დეკემბრის ბოლოს. ასე ჩაანაცვლა 1858 წლის მარტში ტფილისის უნიკა რუსულმა მარკებმა.

როგორც ისტორიკოსები ამბობენ, დღეისათვის სულ სამი მარკაა შემორჩენილი და მსოფლიოში ერთ-ერთი უიშვიათესი და ძვირადღირებული საფოსტო მარკაა, თითოეული მათგანი 500 000 ამერიკულ დოლარად არის შეფასებული. ეს მარკები პირველია მსოფლიოში, რომლებიც წნეხით დაიბეჭდა და რელიეფური გამოსახულება აქვს. ტფილისის უნიკას ამ სამმა ეგზემპლარმა თავისი არსებობის განმავლობაში არაერთი კოლექციონერის ხელში გაიარა. 1910-1920 წლებში ცნობილი იუველირის - პეტერ კარლ ფაბერჟეს ვაჟს, ფილატელისტ აგაფონ ფაბერჟეს შეუძენია, 1928 წელს ფინეთში, ელსინგორფში, გაუტანია, ხოლო 1933 წელს ავსტრიაში, ვენაში, მის მიერ მოწყობილ გამოფენაზე წარმოუდგენია.

1936 წლიდან ტფილისის უნიკა ევროპის ცნობილი მარკების კატალოგში შევიდა. მიუხედავად იმისა, რომ ამ მარკების შესახებ ფილატელისტთა წრეში საუბარი ჯერ კიდევ 1880 წელს დაიწყო, ფიზიკურად იგი არავის ენახა. მარკის სახელი ტფილისის უნიკა პირველად 1929 წელს ახსენა ბაქოში მოღვაწე ცნობილმა ფილატელისტმა სერგეი კუზოკოვმა. მოგვიანებით ორი ეგზემპლარი შვეიცარიაში მცხოვრები ფილატელისტის - ზბიგნევ მიკულსკის კოლექციაში მოხვდა და 1977 წელს ერთ-ერთ გამოფენაზე წარმოუდგენია, 2000 წელს კი აუქციონზე გაუტანია გასაყიდად. საწყისი ფასი იყო 500 000 ამერიკული დოლარი. იგი უცხო პირს შეუძენია. მესამე ეგზემპლარი ინახებოდა ლუქსემბურგში მცხოვრებ ცნობილ ფილატელისტ ბერლინჟერის კოლექციაში.

2008 წლის ოქტომბერში ჟენევაში გამართულ ფილატელისტთა აუქციონზე მარკის ერთი ეგზემპლარი, რომელიც მიკულსკის ეკუთვნოდა, 480 ათას ევროდ გაიყიდა. რაც შეეხება მარკის ასლებს, არსებობს მე-19 საუკუნეში დამზადებული რამდენიმე ასლი, რომლებიც ერთმანეთისაგანაც განსხვავდება და ორიგინალისგანაც. ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი პარიზის ასლი 1870-1880 წლებში დაბეჭდილა. პირველი ეროვნული საფოსტო მარკა გამოიცა დამოუკიდებლობის წლებში, 1919 წლის 26 მაისს და ეს მარკებიც დღეს იშვიათობაა.

„რეზონანსი“


© 2011-2017, TRAVEL IN GEORGIA.